Een narratieve benadering
De mens is een vertellend wezen dat zijn leven en identiteit in verhalen vormgeeft. Wie we zijn als mens vertellen we in de grote verhalen van de wereld en we geven ze een vorm in kunst, muziek en poëzie. Wie we zelf zijn geven we in onze eigen persoonlijke verhalen weer en ook die kunnen we op verschillende manieren tot uitdrukking brengen en tastbaar maken.
Met onze persoonlijke verhalen vertellen we waar we vandaan komen en waar we naartoe gaan, wat onze verworvenheden zijn en wat we nog van plan zijn. Vanuit die perspectieven kijken we naar de dingen die ons overkomen. Zo krijgen gebeurtenissen in het leven betekenis en worden ze begrijpelijk en hanteerbaar. Ze helpen ons bij het verwerven van een eigen plek in het grote geheel.
Wat we minder open over zijn is hoe het leven ons kwetsbaar maakt, wat onze frustraties zijn of waar we bang voor zijn. Op de een of andere manier rust daar een taboe op, wat schaamte brengt. Alsof het alleen maar goed zou moeten gaan. Maar ook deze verhalen illustreren wat ons persoonlijk raakt, wat we waardevol vinden en wat wij ten diepste voor waarheid houden.
Clichés
Ervaringsverhalen die mensen elkaar vertellen zijn creatieve bouwsels. Met het schikken en herschikken van herinneringen en ervaringen geven we vorm aan onze toekomstverwachtingen. Wat voor ons gevoel minder goed past in het beeld dat wij hebben van onszelf en wat we belangrijk vinden, drukken we onbewust naar de achtergrond. Vooral wanneer we schrikken van wat ons overkomt en angstig zijn voor wat komen gaat, vernauwt onze blik op de realiteit. We houden krampachtig vast aan oude beproefde methodes die het gevoel geven op koers te zijn in de onstuimige heftigheid van wat ons overkomt. . .
. . . wat we niet altijd zijn . . .
Nieuw inzicht
Het is vanzelfsprekend dat alles verandert en we vinden het boeiend en uitdagend om —wanneer alles lekker loopt— al die nieuwe inzichten op te nemen in ons levensverhaal. We scheppen er plezier in om onze inzichten met anderen te delen. Ook minder positieve gebeurtenissen brengen nieuwe inzichten. Een ongeluk, een crisis of een verlies vindt plaats op een moment waarop je er het minst op bedacht bent.
Soms kan het zijn dat de zin van de gebeurtenissen ons begrip te boven gaat. We vragen ons af waarom het juist ons overkomt, wat de betekenis is van dit alles en hoe het nu met ons verder moet. Het bewustzijn van het veranderlijke van alles brengt plotseling onzekerheid en angst.
Wanneer de crisis lang aanhoudt, de verliezen groter zijn dan verwacht en de ervaringen dieper aangrijpen dan gebruikelijk, wordt het levensverhaal een probleemverhaal. Het gaat dan vaak over hoe het ooit was en over hoe het eigenlijk had moeten zijn. We verliezen het zicht op wat er werkelijk toe doet, wat wij ooit ten diepste voor waar en voor waardevol hielden.
(Zelf)Stigma
Bij mensen en hun omgeving, bij wie ernstige psychische problemen of verslavingsproblemen spelen, kan op grond van verouderde kennis en- inzichten in de levensloop de (zelf)stigmatisering aanzienlijk zijn. Beperkingen worden als grotere obstakels ervaren dan ze wellicht in werkelijkheid zijn. Of juist als te verwaarlozen futiliteiten weggewuifd, terwijl ze nadrukkelijk aandacht behoeven.
Door reflectie op nieuwe inzichten rond aandoeningen, beperkingen en mogelijkheden en door tegelijkertijd op zoek te gaan naar oude vergeten thema’s kunnen levensgebeurtenissen nieuwe betekenis krijgen.
Door anders te leren kijken naar symptomen en die in te passen in onze levensverhalen krijgt het leven een andere richting en ontstaan er weer mogelijkheid tot hoop, hernieuwd perspectief en duurzaam herstel.
Kracht van creativiteit . . .