Ik besta, zoals de meeste mensen, uit een verzameling verhalen, die elk een deel beschrijven wat er werkelijk is gebeurd. Verhalen veranderen voortdurend, afhankelijk van de beleefde tijd, mijn bui, de dagelijkse beslommeringen en wie er luistert.

Sommige van die verhalen draaien om de kunsten, hoe ik van kinds af aan mijn eigen kijk op de wereld vormgeef, en niet die van de meeste mensen. Hoe ik op de kunstacademie werd toegelaten omdat ik goed kon tekenen en hoe ik later als beeldhouwer examen deed. Hoe kunst maken en ervaren schoonheid en troost biedt in het leven van alledag en hoe ik dat nog steeds gebruik in mijn werk als begeleider. 

Kunst is zo vaak mijn redding geweest! Was het niet om tot rust te komen of de piekergedachten een plek te geven dan zorgde het wel voor de financiële meevallers, waar ik de krenten in de pap van betaalde.

Van de snoeshanen en de paria

In andere verhalen gaat het om de mensen die ik ontmoet, hoe ik me van jongs af aan verwant voel aan de vreemde snoeshanen, de drop-outs en de paria en hoe ik er  zelf een werd, of misschien eigenlijk altijd al was. Hoe het maatschappelijk werk al zeker drie generaties in de familie van mijn moeders kant zit, hoe bekommernis om de mensen die dat nodig hebben levens vervullend kan zijn en hoe ik kennelijk aan de beurt ben om die traditie voort te zetten. 

Er is echter een cluster van verhalen waarin alles eindigt en opnieuw begint. 

'In dat jaar implodeerde mijn leven als gevolg van een existentiële crisis die alles verbrokkelde: mijn huis en mijn haard, mijn huwelijk en mijn bedrijf, mijn relaties met vrienden en familie, mijn geestelijke gezondheid, die samen met het verlies van mijn cognitieve vermogens mijn geschiedenis vervormde. Wat overbleef was mijn bedroevende gezondheid, een uitzichtloze situatie aan de zelfkant, een paar boodschappentassen met wat kleding en enige snuisterijen uit een ver verleden en mijn hond. De rest was weg.', schreef ik in een van de werkstukken voor de opleiding aan de Academie Integrale Menswetenschappen SPSO. 

" Het klinkt misschien ironisch uit de mond van een hulpverlener, maar ik zorgde er wel voor dat ik uit de klauwen van de zorg bleef. Ze deden in mijn ogen meer slecht dan goed —een uitzondering daar gelaten— en leerde indirect van hen hoe belangrijk het was voor het succes van mijn herstel, om zelf de regie te blijven houden. 

Hoe slecht ik er soms ook voorstond."

Ik was jarenlang zonder inkomen en zonder vaste woon- en verblijfplaats en ervaarde, samen met de voortdurende onveiligheid, de ontwrichtende werking van chronisch gebrek. Je verandert in de schaduw van jezelf als je te lang in de overlevingsstand staat. Daarin  verschilt, voor sommige mensen, de zelfkant niet veel van het dagelijkse leven in de maatschappij.

Crisis kan zo ontzettend veel dichterbij zijn dan je denkt, ook als je er warmpjes bijzit. Het is een griezelige gedachte dat alles zomaar, in een enkel ogenblik, kan veranderen in een allesvernietigende rampspoed waarin je alles verliest wat je hebt.

Overpeinzingen

Søren Kierkegaard zei eens: 

"Het is beslist waar, zoals de filosofen zeggen, dat het leven naar achteren moet worden begrepen. Maar ze vergeten de andere kwestie, dat het leven naar voren moet worden geleefd." 

En zo kijk je altijd vooruit dat ongedifferentieerde niets in dat we toekomst noemen. Je hebt geen idee waartoe je werkelijk leeft. Al omkijkend schik je je eigen levensloop, voortdurend verrijkt met nieuwe ervaringen en inzichten waardoor alles toch weer bedoeling en betekenis krijgt. Elke stap voorwaarts verandert, samen met je geschiedenis, ook weer je verwachting van wat komen gaat. En jij houdt je —soms maar ternauwernood— staande op die grens. Elke stap voorwaarts vraagt een solide basisvertrouwen, wat je kwijt kunnen zijn en wat we eigenlijk alleen in verbinding terug kunnen vinden. Ik denk dat goed hulpverlenen is: samen op pad, tot zich uitkristalliseert wat we altijd al zochten. 

Heelheid

Het geheel aan verhalen is eigenlijk nooit compleet. Er blijft altijd een gebied in onszelf wat wij niet kunnen beschrijven, en daarmee niet kunnen vinden, althans niet met de taal die ons ter beschikking staat. Dat onbeschrijfelijke deel, waar wij voortdurend naar op zoek zijn en wat wij ons 'zelf' noemen, oefent een enorme aantrekkingskracht op ons uit. We vangen er weleens iets van op, als op een onbewaakte ogenblik, wanneer we er niet op berekend zijn,  iets zich aandient wat ons ten diepste ontroert. Wanneer we iets moois zien of horen bijvoorbeeld, we iets van waarde herkennen in een gebeurtenis of het gevoel hebben echt iets voor de ander te betekenen.

Harm bij Beau: suicidegevoelens en isolement

Ik denk dat we dat onze ziel kunnen noemen; dat deel in onszelf waarmee wij, grenzenloos en ongemerkt, in verbinding staan met elkaar, met de wereld en met de kosmos. Het vormt dat deel waarin wij, behalve onszelf, tegelijkertijd ook alles zijn en waarin we — soms als in een flits— heelheid ervaren.  

Herstel

Het ongeluk komt zelden alleen, wat ook geldt voor het geluk, is mijn ervaring. Ze komen uit hetzelfde vat. Als als vanzelf ontstond daar ook weer een maatschappelijk bestaan, en samen met nieuwe hulpbronnen vormde zich mijn herstel. Wanneer de angst zakt lacht alles je weer toe, zoals het het eigenlijk altijd al deed. Ik ontmoette de liefde van mijn leven, die mij al na een week in huis nam — met mijn drie tassen en mijn hond. Samen kregen we een zoon, kroon op ons geluk. Voor mijn 'sabbatical' -zoals ik deze periode wel eens noem- had ik een aannemersbedrijf in artistieke projecten. Nu ben ik sinds enige jaren als herstelondersteuner werkzaam binnen de maatschappelijke verslavingszorg.